VINPA

Dù Mỹ và Iran được cho là đã nhất trí gia hạn ngừng bắn và nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz, ông Trump vẫn chưa chính thức phê chuẩn thỏa thuận.

Các nguồn tin tiết lộ với Reuters ngày 29/5 rằng Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn giữa hai nước, đồng thời dỡ bỏ các hạn chế đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, thỏa thuận này vẫn chưa được Tổng thống Mỹ Donald Trump phê chuẩn, trong khi truyền thông nhà nước Iran khẳng định văn bản cuối cùng chưa được hoàn tất.

Tín hiệu lạc quan, chỉ chờ ông Trump gật đầu

Theo Axios và bốn nguồn tin am hiểu vấn đề, thỏa thuận dự kiến kéo dài lệnh đình chiến thêm 60 ngày và cho phép tàu thuyền lưu thông bình thường qua tuyến hàng hải chiến lược Hormuz, trong lúc các nhà đàm phán tiếp tục xử lý những vấn đề gai góc như chương trình hạt nhân của Iran.

Nếu được giới lãnh đạo tại Washington và Tehran thông qua, đây sẽ là bước tiến lớn nhất hướng tới hòa bình kể từ khi xung đột bùng phát hôm 28/2. Thông tin về thỏa thuận tiềm năng xuất hiện sau một loạt vụ tấn công trả đũa lẫn nhau giữa hai nước - diễn biến mới nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào đầu tháng 4.

Các nguồn tin cho biết ông Trump hiện vẫn chưa ký phê chuẩn thỏa thuận. Phía Iran cũng chưa đưa ra bình luận chính thức về đề xuất này.

Hãng thông tấn Tasnim của Iran, dẫn lời một nguồn tin gần gũi với nhóm đàm phán, cho biết nội dung văn bản hiện “chưa được hoàn thiện hoặc xác nhận”.

“Chúng tôi chưa đến đích, nhưng đã rất gần và sẽ tiếp tục nỗ lực”, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance phát biểu với báo giới tại Washington.

“Tôi không thể đảm bảo chắc chắn mọi việc sẽ thành công, nhưng hiện tại tôi khá lạc quan”, ông Vance nói thêm.

Chính quyền Trump nhiều lần tuyên bố một thỏa thuận chấm dứt giao tranh đã ở rất gần, song Iran thường bác bỏ hoặc giảm nhẹ những nhận định này.

Theo các nguồn tin, thỏa thuận sẽ quy định việc tự do hàng hải không hạn chế qua eo Hormuz, đồng thời yêu cầu Mỹ dỡ bỏ phong tỏa đối với các cảng của Iran. Washington cũng sẽ nới lỏng một phần lệnh trừng phạt nhằm vào hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Tehran.

Thông tin trên lập tức kéo giá dầu thế giới giảm mạnh, trong bối cảnh thị trường kỳ vọng eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu - có thể được mở cửa hoàn toàn trở lại.

Giao tranh âm ỉ đe dọa thế sự mong manh

Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng nước này đã bắn hạ 5 máy bay không người lái tấn công của Iran và phá hủy một trạm điều khiển mặt đất tại thành phố cảng Bandar Abbas, nơi chuẩn bị phóng chiếc UAV thứ sáu. Trong khi đó, Kuwait thông báo đã đánh chặn một tên lửa đạn đạo nhằm vào nước này - nơi đặt một căn cứ quân sự lớn của Mỹ.

Một quan chức Mỹ cũng bác bỏ thông tin từ truyền hình nhà nước Iran cho rằng Tehran đã bắn hạ một máy bay Mỹ gần thành phố Bushehr.

Dù quy mô hạn chế, các vụ việc mới nhất cho thấy tính mong manh của tiến trình đàm phán nhằm biến lệnh ngừng bắn tạm thời thành một thỏa thuận hòa bình lâu dài, chấm dứt cuộc chiến kéo dài ba tháng đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng và gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu.

Một quan chức Mỹ giấu tên khẳng định các cuộc không kích vừa qua mang tính phòng vệ và nhằm duy trì lệnh đình chiến.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào căn cứ Mỹ chịu trách nhiệm cho vụ tấn công Bandar Abbas, đồng thời cảnh báo bất kỳ hành động tương tự nào trong tương lai sẽ vấp phải “phản ứng quyết liệt hơn”, theo Tasnim.

Kuwait lên án vụ tấn công và yêu cầu Iran lập tức chấm dứt điều mà nước này gọi là “sự leo thang nghiêm trọng”.

Đợt bùng phát bạo lực thứ hai trong tuần diễn ra đúng dịp lễ Eid al-Adha của người Hồi giáo, trong bối cảnh nhiều quốc gia trong khu vực đang bị cuốn vào vòng xoáy xung đột.

Pakistan - quốc gia đóng vai trò trung gian - cho biết Ngoại trưởng Ishaq Dar sẽ gặp Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tại Washington ngày 29/5, dù ý nghĩa thực sự của chuyến thăm hiện vẫn chưa rõ ràng.

Kể từ giữa tháng 3, ông Trump liên tục khẳng định cuộc chiến sắp kết thúc, dù hai bên hầu như chưa cho thấy dấu hiệu tiến gần tới đồng thuận.

Iran yêu cầu Mỹ dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa và rút lực lượng quân sự khỏi khu vực. Trong khi đó, Washington yêu cầu Tehran chấm dứt chương trình hạt nhân mà Iran khẳng định chỉ phục vụ mục đích hòa bình.

Tehran cũng nhấn mạnh bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào đều phải bao gồm việc chấm dứt các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon. Tuy nhiên, giao tranh tại đây chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Israel cho biết đã tập kích cơ sở hạ tầng của lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn tại thành phố Tyre ở miền nam Lebanon, đồng thời tiến hành một cuộc không kích tại thủ đô Beirut. Chiến dịch quân sự của Israel tại Lebanon đã khiến hàng trăm nghìn người phải sơ tán. Quân đội Lebanon xác nhận một binh sĩ nước này đã thiệt mạng trong một vụ không kích.

Mỹ cảnh báo cứng rắn với Oman

Bên cạnh mặt trận trực tiếp với Iran, Mỹ cũng cảnh báo Oman không tham gia bất kỳ nỗ lực nào cùng Iran nhằm áp phí đối với hoạt động hàng hải qua eo Hormuz. Trước đó một ngày, ông Trump thậm chí đe dọa sẽ ném bom Oman, bất chấp mối quan hệ kinh tế và quân sự lâu năm giữa hai nước.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Đại sứ Oman đã khẳng định với ông rằng Muscat không có kế hoạch áp loại phí nói trên.

Oman cũng chưa đề cập tới ý tưởng cùng Iran kiểm soát eo Hormuz, dù hai nước đã thảo luận về vấn đề tự do hàng hải. Trong khi đó, Tehran bày tỏ đoàn kết với Oman sau điều mà nước này gọi là “những lời đe dọa từ giới chức Mỹ”.