VINPA

Chỉ thị 11/CT-BCT (Chỉ thị 11) của Bộ trưởng Bộ Công Thương yêu cầu tăng cường công khai, minh bạch đối với điện và xăng dầu. Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Trịnh Quang Khanh - Phó Chủ tịch kiêm người phát ngôn của Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam xung quanh vấn đề này.

Ông Trịnh Quang Khanh- Phó Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu.

Thưa ông, Chỉ thị 11 của Bộ trưởng Bộ Công Thương “đặc cách” yêu cầu công khai, minh bạch kinh doanh đối với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex). Là đại diện của Hiệp hội Xăng dầu VN và cũng là một người tiêu dùng, ông đánh giá thế nào về Chỉ thị này?

Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam rất hoan nghênh và ủng hộ Chỉ thị 11 của Bộ trưởng Bộ Công Thương. Trong bối cảnh như hiện nay, việc công khai, minh bạch các thông tin kinh doanh điện và xăng dầu là cần thiết để dư luận hiểu và bớt bức xúc.

Tuy nhiên, điều tôi băn khoăn là không hiểu tại sao chỉ công khai minh bạch hoạt động kinh doanh của EVN và Petrolimex, trong khi nhiều DN khác cũng liên quan đến các ngành kinh tế quan trọng. Bởi nếu đã công khai, minh bạch thì tất cả đều phải công khai minh bạch, chứ đâu mỗi EVN và Petrolimex.

Có lẽ vì EVN và Petrolimex là 2 DN chiếm thị phần lớn trong kinh doanh điện và xăng dầu, là những mặt hàng thiết yếu ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống?

Nếu nói như vậy, theo tôi biết, riêng lĩnh vực kinh doanh xăng dầu, hiện nay có 21 đầu mối thuộc mọi thành phần tham gia nhập khẩu, cạnh tranh khá khốc liệt. Petrolimex chiếm khoảng 50% thị phần, đây là số liệu của năm 2013. Tuy nhiên theo số liệu của Bộ Công Thương, 50% này của Petrolimex là tính theo tổng số bán, còn thị phần trong nước của Petrolimex chỉ khoảng 47-48%. Đó là chưa tính tới việc Petrolimex vẫn phải chịu trách nhiệm đảm bảo nguồn cung phần lớn cho các vùng sâu xa, có chi phí cao mà giá bán chưa đủ bù đắp. Thị phần thực tế của Petrolimex tại đầu nguồn chỉ khoảng 30 - 35%.

Đối với ngành điện, tôi không hiểu tường tận lắm, nhưng tôi rất chia sẻ khó khăn của ngành điện. Hiện nay, không ai nhìn ngành điện chỉ quanh khu vực “bờ Hồ” mà còn là những công việc như khảo sát, thiết kế, xây lắp, bảo trì, bảo dưỡng trong cả nước, cả những vùng miền núi, hải đảo xa xôi và khó khăn… những nơi mà hoạt động xảy ra rủi ro lớn. Hay tôi ví dụ, như ngay cả việc phải đi thu tiền điện ở vùng sâu, vùng xa, địa bàn sông nước…, nơi nhu cầu tiêu dùng điện không nhiều, chỉ mấy chục ngàn đồng một tháng nhưng người đi thu tiền có khi phải đi vài lần mới thu được. Trong khi hệ thống lưới điện cũ kỹ. Đó là chưa tính tới phải nhập khẩu điện giá cao, bán với giá rẻ… Tất cả những khó khăn đó người dân cũng phải chia sẻ với ngành điện.

Còn trong ngành xăng dầu, có những bức xúc mà người dân chưa hiểu. Tôi nhớ trong Hội nghị do Hiệp hội Xăng dầu VN tổ chức bàn về việc sửa đổi Nghị định 84/2009/NĐ-CP do Hiệp hội Xăng dầu tổ chức, ông Võ Văn Quyền- Vụ trưởng vụ thị trường trong nước Bộ Công Thương- đã phát biểu: “Bên ngoài thì bức xúc, nhưng bên trong khóc thầm”. Đây là nỗi niềm của những người trong ngành xăng dầu.

Petrolimex là doanh nghiệp luôn cố gắng tiết kiệm chi phí định mức.

Chỉ thị 11 yêu cầu công khai kết cấu chi phí hình thành giá xăng dầu cơ sở, ông có ý kiến gì trong vấn đề này?

Trở lại với việc công khai thông tin về kinh doanh xăng dầu, lâu nay các thông tin liên quan đến kinh doanh xăng dầu, như giá xăng dầu chẳng hạn thì việc công khai cũng khá đầy đủ: Thứ nhất, trên cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính; thứ hai, website Hiệp hội Xăng dầu đã đăng công khai giá cơ sở, giá nhập và các chi phí xăng dầu; thứ ba, trên website các DN đầu mối, nhất là Petrolimex đều đăng giá cơ sở theo tính toán của họ.

Mỗi lần điều chỉnh giá, Liên Bộ Tài chính- Công Thương cũng đã họp báo và gửi tất cả phương án điều hành, cho các bộ, ngành, doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu, các cơ quan báo chí.

Trong Nghị định 84 đã quy định kết cấu để hình thành giá cơ sở, bao gồm: thuế nhập khẩu, các khoản thuế, thuế TTĐB, thuế bảo vệ môi trường, các khoản phí và lệ phí khác, lợi nhuận định mức. Hay việc trích lập và sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu đã được công khai. Theo tôi, Bộ Tài chính- cơ quan quản lý điều hành nên tiếp tục công khai những yếu tố này.

Ở đây, tôi muốn phân tích về chi phí kinh doanh định mức. Từ năm 2009 đến 2013, thực hiện Thông tư số 234/2009/TT-BTC và Nghị định số 84/2009/NĐ-CP đã duy trì chi phí định mức trong cấu thành giá cơ sở là 600 đồng/lít đã không phản ánh đúng chi phí kinh doanh thực tế của doanh nghiệp. Từ ngày 28/3/2013, theo Thông báo 135/TB-BTC, Bộ Tài chính cho phép điều chỉnh chi phí kinh doanh định mức từ 600 đồng/lít lên 860 đồng/lít, nhưng chi phí này được hình thành từ năm 2010, trong khi chi phí kinh doanh hàng năm đều gia tăng theo biến động giá cả đầu vào. Như năm 2013, chi phí bình quân của Petrolimex là 945 đồng/lít, trong đó bán lẻ 1.280 đồng/lít. Các khoản chi phí hao hụt khâu nhập khẩu và chi phí tài chính (chênh lệch tỷ giá, xăng dầu nhập khẩu về phải nộp thuế ngay…) chưa được kết cấu vào giá cơ sở để hình thành giá bán lẻ xăng dầu.

Từ đó để thấy rằng, các DN kinh doanh xăng dầu, đặc biệt là Petrolimex đã hết sức cố gắng tiết kiệm trong chi phí định mức đó. Ngay cả chia sẻ của DN đối với người tiêu dùng và cơ quan quản lý. Theo quy định, lợi nhuận định mức là 300 đồng/lít. Tuy nhiên, căn cứ vào tình hình thực tế, có thời điểm không có lợi nhuận định mức, có thời điểm không tính đủ lợi nhuận này, chỉ còn 100 hay 200 đồng/lít. Nghĩa là DN đã chia sẻ với người tiêu dùng. Việc này cần được công khai để người tiêu dùng thấu hiểu.

Theo ông, với việc yêu cầu Petrolimex công khai, minh bạch hiệu quả kinh doanh xăng dầu, thu nhập của người lao động cũng như các thành viên quản lý DN có là “liều thuốc” khiến dư luận “bớt nóng”, giải tỏa bức xúc trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu?

Petrolimex hiện nay là công ty đại chúng, vì thế sau khi có kết quả kiểm toán thì cũng đã thực hiện công khai theo đúng niên độ quyết toán. Theo đó, có báo cáo giám sát tài chính, báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh.

Còn việc công khai thu nhập bình quân của người lao động và từng viên chức quản lý DN, theo tôi, nếu công khai khoản này cũng khó mà nhận xét thu nhập là cao hay thấp. Thứ nhất, nếu biết thu nhập cao hay thấp thì phải đưa về cùng mặt bằng để so sánh. Việc công khai cái gì cũng có hai mặt, nếu so sánh đưa về cùng một bằng, so sánh công sức to lớn của các viên chức lãnh đạo DN, trong khi DN đó đóng góp cho ngân sách hàng chục nghìn tỷ đồng thì tôi cho rằng việc thu nhập vừa qua đã công bố thì cũng không cao.

Thứ hai, kế hoạch lao động tiền lương của hai tập đoàn này đã được Bộ Lao động- thương bình và Xã hội phê duyệt. Như ông Lê Minh Khái- Phó Tổng Kiểm toán Nhà nước- từng khẳng định: Việc thu nhập này hoàn toàn phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành, mức lương trả cho các cấp lãnh đạo cũng đã được Bộ Lao động - Thương Binh và Xã hội phê duyệt.

Tuy nhiên, với mặt bằng thu nhập chung của quốc gia như thế này mà đưa ra thì không cẩn thận lại trở thành những con số phản cảm, làm phức tạp thêm dư luận.

Tôi nhắc lại, công khai minh bạch là cần thiết nhưng phải thận trọng ở từng cấp độ, bởi vì có những thông tin chỉ nên để cơ quan quản lý biết nhằm điều hành thị trường minh bạch, lành mạnh hơn.

Xin cảm ơn ông!