VINPA

(VINPA) -Việc triển khai giàn khoan ngoài khơi 981 của Trung Quốc tại vùng biển Việt Nam vào đầu tháng 5 vừa qua là một bước leo thang nghiêm trọng khác của nước này tại khu vực biển Đông vốn đã căng thẳng kể từ sau cuộc giao tranh giữa hai nước trên rặng đá ngầm Johnson năm 1988 khiến 70 thủy thủ Việt Nam thiệt mạng. Hoa Kỳ nhận thấy rằng đây là một hành động thiếu thận trọng, tuy nhiên, trong suy nghĩ của Trung Quốc, động thái khiêu khích này được bắt nguồn từ một chủ ý chiến lược.

Chủ tịch nước Việt Nam Trương Tấn Sang (bên phải) được hộ tống bởi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong lễ đón tiếp tại Đại đường nhân dân của Bắc Kinh vào ngày 19/6/2013. Với mong muốn thúc đẩy hợp tác kinh tế và thương mại với Trung Quốc, Chủ tịch Sang hy vọng giảm bớt cảng thẳng ngày gia tăng tại biển Đông nơi cả 2 nước tuyên bố chủ quyền.

Điều gì đã xảy ra?

Bắc Kinh quả quyết rằng, dựa trên những nghiên cứu lịch sử, phía Nam biển Đông và toàn bộ các tài nguyên tại đó đều thuộc quyền sở hữu của Trung Quốc. Dựa vào "đường chín đoạn" khẳng định chủ quyền, Trung Quốc đã điều động các thuyền đánh cá, tàu cảnh sát biển và các tàu hải quân để chứng minh cho tham vọng của mình.
Cả Việt Nam và Philippine đều kịch liệt lên án động thái này của Trung Quốc, các nước như Indonesia, Brunei và Malaysia cũng phản đối tuy có phần lặng lẽ hơn.

Trung Quốc biết hành động này sẽ khiến Việt Nam nổi cáu nên đã điều khoảng 130 tàu đến để bảo vệ giàn khoan. Đáp trả, Việt Nam cũng đã điều động hàng chục tàu hải quân và cảnh sát biển, trong đó có nhiều đã bị hạm đội của Trung Quốc đâm và phun vòi rồng.

Tất cả những điều này có ý nghĩa gì?

Trước hết, từ quan điểm chiến lược toàn cầu, Bắc Kinh đang hành động phối hợp với đồng minh mới nhất của mình là Nga. Hai quốc gia này đã hình thành một liên minh chiến lược tuy có phần lỏng lẻo nhưng đã kéo dài suốt 3 năm qua để chống lại sức ảnh hưởng của Hoa Kỳ. Trong khi mà Nga giành được Crimea và cho máy bay ném bom liệng trên bầu trời phương Tây thì Trung Quốc cũng thực hiện điều tương tự với phương Đông. Chiến lược gọng kìm toàn cầu thông qua chiến tranh không đối xứng này được đánh giá là khôn ngoan bởi tuy nó không đủ để kích hoạt một phản ứng quân sự của Mỹ nhưng cũng đủ để đẩy mạnh các mục tiêu của Nga và Trung Quốc. Điều này cũng có nghĩa rằng chính quyền của Tổng thống Obama sẽ phải đương đầu trên cả hai mặt trận. Trung Quốc và Nga đang chủ tâm làm phân tán sự chú ý và nguồn lực của Hoa Kỳ. Trong "36 kế Binh pháp Tôn Tử" của Trung Quốc, đây gọi là kế "Đục nước bắt cá".

Thứ hai, Bắc Kinh đã nhận ra những thất bại của Hoa Kỳ về an ninh quốc gia như tại cuộc chiến với Iraq (rút lui quá sớm), Afghanistan (chiến lược chống nổi dậy COIN- quá cứng rắn), Libya (sự thất bại của học thuyết "lãnh đạo từ phía sau") và Yemen (tập trung vào các căn cứ mới của al Qaeda). Đây dường như cũng là chính sách thực hiện của Tổng thống Obama được đưa ra trong bài phát biểu tại Cairo năm 2009, bị thất bại bởi sự gia tăng của các phần tử khủng bố thánh chiến Hồi giáo và do tất cả các cuộc nổi dậy "Mùa xuân Ả Rập" đã trở nên xấu đi. Với biển Đông, Trung Quốc sử dụng kế "Cách ngạn quan hỏa – Cách bờ xem lửa" khiến đối thủ tự mình kiệt quệ về quân sự, sau đó mới ra tay hành động.

Thứ ba, về chiến lược khu vực, trong khi Trung Quốc nhận thấy rằng Mỹ đang suy yếu một cách nhanh chóng, nước này vẫn phải cảnh giác với chuyến công du châu Á với các thỏa thuận quốc phòng và hỗ trợ an ninh của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Hagel, bao gồm việc tăng cường các cuộc diễn tập quân sự hàng năm với các đồng minh Đông Nam Á như Philippines như cuộc tập trận Balikatan bắt đầu ngày 5/5 vừa qua. Do vậy, nếu hiện giờ các chiến lược của Trung Quốc được thực hiện một cách nhanh chóng, đó sẽ là một trở ngại cho Mỹ trong việc giúp đỡ các đồng minh ASEAN về sau này.

Thứ tư, Trung quốc đang lo ngại sức mạnh đang ngày càng gia tăng của Việt Nam trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang trên đà phát triển. Việt Nam đang xây dựng quân đội và hải quân để bảo vệ tuyến huyết mạch biển Đông – trung tâm giao thương, thủy sản và năng lượng của mình, có thể ngay lập tức tiếp cận cuộc xâm lấn và tấn công từ biển Đông.

Trung Quốc cũng đang tiến hành những động thái tương tự về các tuyên bố lãnh hải đối với Nhật Bản. Trừ khi những cái đầu lạnh hơn của Bắc Kinh chiếm ưu thế, nếu không những rắc rối này có thể dẫn tới một tính toán sai lầm khủng khiếp.

Việt Nam có thể bị kích động nhiều hơn so với những tưởng tượng của Bắc Kinh. Một liên minh lỏng lẻo của ASEAN hiện đang được gắn kết lại với nhau bằng chính những hành động của Trung Quốc, đi ngược lại với mục tiêu cuối cùng của nước này. Nhật đang đẩy mạnh trở lại việc hiện đại hóa vũ khí. Hoa Kỳ không quá suy yếu đến mức để Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương và Hải quân đứng ngoài cuộc chiến này.

Trung Quốc bị ảo tưởng rằng nước này đang lên sau những thành công kinh tế vang dội của nó. Điều này khá nguy hiểm bởi sau đó Bắc Kinh có thể vô tình ngã vào chiếc bẫy chiến lược do chính mình tạo ra "Lên lầu rút thang", nghĩa là nước này đang trên đường tự cô lập mình bằng những hành động quá vội vàng.

Tác giả: Tiến sĩ Jeff Moore– giám đốc điều hành của tổ chức tư vấn Muir Analytics chuyên đánh giá các mối đe dọa từ các nhóm nổi dậy và khủng bố chống lại các doanh nghiệp.