VINPA

(VINPA) - Đây là niềm tự hào của ngành công nghiệp dầu khí Trung Quốc, là giàn khoan nước sâu đầu tiên, rộng như một sân bóng đá và cao ngang một tòa nhà 40 tầng với giá trị 1 tỷ USD. Tuần trước, giàn khoan này được tàu hạng nặng kéo qua Biển Đông và định vị tại một trong những điểm nhạy cảm nhất có thể, khoảng 17 dặm ngoài khơi một hòn đảo tranh chấp giữa Trung Quốc và Việt Nam.

Người Việt Nam, lúc này vẫn đang rất tin tưởng vào tình hữu nghị anh em với quốc gia láng giềng Trung Quốc, đã bị bất ngờ. Hà Nội cho rằng giàn khoan, với tên gọi HD-981 chỉ được chuyển ngang qua hải phận Việt Nam, một nguồn tin thân cận với chính phủ cho biết.

Ít nhất hai lần trong những năm gần đây, Trung Quốc đã tìm cách để thăm dò những vùng biển này và chỉ hủy ý định khi gặp phải sự phản đối của Việt Nam. Chỉ sáu tháng trước, trong chuyến thăm của Thủ tướng Trung Quốc tới Hà Nội, hai bên đã thông báo rằng họ sẽ cố gắng tìm cách để cùng phát triển các mỏ dầu và khí đốt.

Mối quan hệ tốt đẹp đó đã bốc hơi vào tuần trước khi Bắc Kinh xác nhận sẽ đặt giàn khoan tại vùng biển này. Đã bốn ngày xảy ra các cuộc đối đầu khi hàng chục tàu hải quân Trung Quốc và Việt Nam đâm nhau và Trung Quốc sử dụng vòi rồng trong một bế tắc đe dọa đẩy khu vực nổi tiếng với nền kinh tế đang phát triển này vào một cuộc xung đột quân sự.

Trung Quốc đã không dè dặt trong những năm gần đây khi tuyên bố rộng rãi quyền kiểm soát phần lớn Biển Đông. Nhưng bằng cách đặt một giàn khoan đắt tiền trong vùng biển tranh chấp, quốc gia này dường như đã sẵn sàng cho hành động trước và ngoại giao sau đó. Trung Quốc đã tạo ra một “sự đã rồi” trong vùng biển mà các đối thủ trong khu vực, và cuối cùng là Hoa Kỳ, hoặc là phải chấp nhận hoặc phải chiến đấu.

Năm ngoái, Trung Quốc đã cảnh báo sẽ thực hiện các bước đi đơn phương khi tuyên bố một khu vực phòng thủ trên không trên các phần của Biển Đông bao gồm các đảo ở trung tâm hiện đang xảy ra tranh chấp kéo dài với Nhật Bản. Trong cuộc xung đột với Việt Nam, Trung Quốc đã tung ra một công cụ mới và có tiềm năng trong cuộc chiến lãnh thổ: ngành công nghiệp dầu mỏ và giàn khoan mà một quan chức ngành dầu mỏ từng ví von là “lãnh thổ di động của chúng tôi”.

Việc triển khai giàn khoan có thể là việc sắp lại ván cờ trong quyết tâm thống trị biển Đông của TQ, vì việc thăm dò dầu đòi hỏi phải đầu tư đáng kể và được bảo vệ thường xuyên, mà trong trường hợp của TQ sẽ được cung ứng bằng các tàu của họ, bao gồm cả hải quân.

"Trung Quốc đã tiến hành thêm các bước gây leo thang và tăng sự hiện diện của mình ở Biển Đông, nhưng điều này đang vượt quá giới hạn,” Holly Morrow, một thành viên về vấn đề địa chính trị trong Chương trình năng lượng của Đại học Harvard, người đã phục vụ trong Hội đồng An ninh Quốc gia trong thời kỳ của Tổng thống George W. Bush cho biết.

Không chắc liệu tham vọng của Trung Quốc sẽ mang lại kết quả như mong muốn của giới chức nước này hay không. Hai năm trước, Trung Quốc đã hất Philippines từ một rặng san hô tranh chấp mà không phải chiến đấu bằng cách đơn giản là từ chối tuân theo một thỏa thuận mà Mỹ làm trung gian. Philippines rút lui, như đã hứa. Trung Quốc thì không, và đã kiểm soát khu đá ngầm (bãi cạn Scarborough) nơi có nguồn lợi thuỷ sản phong phú kể từ đó.

Việt Nam đã chứng tỏ là một đối thủ khó nhằn hơn khi đưa tàu ra để ngăn cản các đội tàu Trung Quốc và, theo báo cáo của chính phủ Trung Quốc, sau đó đã sử dụng chúng để đâm tàu Trung Quốc 171 lần trong bốn ngày.

Một nhà phân tích chính trị VN nổi bật, Nguyễn Quang A, tóm tắt cuộc chạm trán đó như sau: “Xâm lược vốn nằm trong máu của họ, và phản kháng trong máu của chúng tôi”.

Việc định thời gian cho động thái này được một số người trong vùng thấy như là một thử nghiệm không những về khả năng của các quốc gia Đông Nam Á dám đứng lên trước người láng giềng phương Bắc mạnh hơn nhiều, mà còn cả quyết tâm của Tổng thống Obama chưa đầy một tháng sau khi ông hứa sẽ hậu thuẫn các đồng minh của Mỹ ở châu Á khi họ đối phó với TQ.

Hành động của TQ gần như chắc chắn là một kế hoạch dài hạn – việc triển khai một giàn khoan nước sâu phải mất vài tháng chuẩn bị. Nhưng một nhà ngoại giao cấp cao của châu Á có quan hệ rộng trong khu vực cho biết ấn tượng đọng lại của một số quan chức sau chuyến thăm của ông Obama rằng Hoa Kỳ muốn tránh đối đầu trực tiếp với TQ về yêu sách của họ ở Biển Đông.

Tại một cuộc họp báo ở Manila, ông Obama lảng tránh một câu hỏi về việc liệu Washington sẽ bảo vệ Philippines nếu tranh chấp lãnh thổ với TQ trở thành một cuộc xung đột vũ trang, thay vào đó nói rằng “chúng tôi không nghĩ rằng cưỡng chế và đe dọa là cách để xử lý những tranh chấp”. Vài ngày trước đó ông đã thực hiện một tuyên bố mạnh mẽ hơn, hỗ trợ cho Nhật Bản trong tranh chấp lãnh hải với TQ.

Trước đó, ngày 9/5, Benjamin J. Rhodes, phó cố vấn an ninh quốc gia, cho biết rằng Hoa Kỳ đã tỏ rõ rằng họ phản đối những bước đi đơn phương hoặc đe dọa vũ lực của TQ và rằng họ đã tăng cường quan hệ quân sự với các đồng minh, trong đó có Philippines. Hoa Kỳ không có một hiệp ước quốc phòng với VN.

“Chúng tôi đã tái khẳng định sự ủng hộ đối với các hiệp ước quốc phòng của chúng ta với các đồng minh trong khu vực và đã hậu thuẫn những nỗ lực của Philippines trong việc theo đuổi tòa án quốc tế để giải quyết tranh chấp trên biển”, ông Rhodes nói.

Vài người tin rằng thăm dò năng lượng là lý do chính cho sự xuất hiện của giàn khoan HD -981, thuộc sở hữu Tổng công ty dầu khí ngoài khơi quốc gia TQ (CNOOC).

Trong nhiều thập kỷ, các nhà địa chất và các công ty năng lượng lớn đã tranh luận liệu đáy biển của biển Đông có nắm giữ những trữ lượng dầu khí có giá trị thương mại hay không. Nhiều người hoài nghi, nhất là khu vực xung quanh quần đảo Hoàng Sa, chỗ mà giàn khoan này dự kiến sẽ thăm dò và chỗ mà một đánh giá năm 2013 của Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ coi là đặc biệt không thể có nhiều dầu hay khí đốt.

“CNOOC là một doanh nghiệp và còn là một diễn viên chính trị”, bà Morrow của Harvard nói. “Đó không bao giờ hoàn toàn về năng lượng, đó còn về chủ quyền”.

Tuy nhiên, sự nhiệt tình của công ty với việc khoan trong khu vực này có thể được hậu thuẫn bởi các thử nghiệm địa chấn ba chiều thực hiện cuối tháng 5 và tháng 6, theo một báo cáo của Tân Hoa Xã.

Trước đây, chỉ có các khảo sát địa chấn hai chiều, ít tin cậy hơn, đã được thực hiện, ông Peter Dutton, giáo sư và giám đốc của Viện Nghiên cứu biển TQ tại trường United States Naval War College ở Rhode Island, nói.
Một thúc đẩy khác cho việc khoan là vị trí khoan gần hai khu vực thăm dò, chỗ mà Exxon Mobil phát hiện trữ lượng dầu khí đáng kể trong năm 2011 và 2012, các luật sư năng lượng tại Hồng Kông cho biết.

“Vị trí giàn khoan của TQ trong lô này không thể gán cho là chỉ để khiêu khích”, ông Dutton nói.

Giàn khoan dầu CNOOC và các hành vi khác về sự quyết đoán của TQ trong vùng biển Đông trong vài tháng qua, bây giờ diễn ra ở trung tâm sân khấu, theo Ernest Z. Bower và Gregory B. Poling thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington, đã đăng một bài viết trên trang web của Trung tâm.

“Không nói được ai sẽ chớp mắt trước”, họ viết.

Tác giả: Jane Perlez và Keith Bradsher.

Jane Perlez tổng hợp tin tức từ Bắc Kinh và Keith Bradsher từ Hồng Kông. Báo cáo còn có sự trợ giúp của Mike Ives từ Hà Nội, Michael D. từ Washington và Bree Pheng từ Bắc Kinh.